Kütleçekim dalgaları neden uzayı esnetiyor?

[HardwareHoca]

Kütleçekim dalgalarını anlamaya çalışıyorum ama bir yerde takıldım. İki kara delik çarpışınca uzayın kendisi esniyor diyorlar. Peki bu esneme ne demek tam olarak, lastik gibi mi? Ölçülen şey ne, biz mi geriliyoruz yoksa ışığın yolu mu değişiyor?

LIGO'da aynalar arası mesafenin değiştiğini okudum, atom çekirdeğinin binde biri kadar falan. Bu kadar küçük şeyi nasıl ölçüyorlar, titreşimlerden nasıl ayırıyorlar? Merak ediyorum, arada fizikçi varsa sade anlatsın.

 

[AdaYilmaz]

LIGO'daki esneme dediğin şey aslında 4 km'lik kolların birinin kısalıp diğerinin uzaması, lastik gibi homojen bir gerilme değil. Ölçülen şey ışığın gidiş-dönüş süresindeki fark, yani interferometre deseni kayıyor. Titreşimden ayırma kısmı en kritik: aynalar sarkaç gibi asılı, sismik gürültü çok düşük frekansta; kütleçekim dalgası ise 100 Hz civarında karakteristik chirp veriyor, bant geçiren filtre ve çoklu detektör çakışmasıyla ayrıştırılıyor.

 

[WanderLina]

Lastik benzetmesi kafa karıştırıyor, aslında esneyen "boşluk" değil, iki nokta arasındaki ölçülen uzaklık. LIGO'da aynalar serbest düşüyor, lazer gidip gelince dalga geçerken mesafe minicik değişiyor, geçince eski haline dönüyor. Titreşimden ayırmak için dört kilometrelik kollar ve yüzlerce sarkaç var, trafik gürültüsü oraya pek ulaşmıyor.